هر تصویری که در صفحهٔ نمایش قابل دیدن باشد، تصویری دیجیتال است. شما به احتمال زیاد با تصاویر دیجیتالی از طریق صفحات‌وب و تصاویر روی کامپیوترتان آشنا هستید. تصاویر دیجیتالی با استفاده از پویشگرهای تصویر، دوربین‌های دیجیتالی، برنامه‌های ویرایش تصویر (مانند Paintshop، گیمپ، ادوبی فتوشاپ) یا برنامه‌ها یا قطعات دیگر تولید می‌شوند.

پروندهٔ تصویر دیجیتالی، پرونده‌ای است که شامل اطلاعاتی می‌شود که تصویر را شرح می‌دهد. این پرونده ستون‌ها و سطرهایی را تشریح می‌کند که تصویر را شکل می‌دهند. هر واحد از این سطرها و ستون‌ها، یک نقطه (Pixel) است (مخفف عنصر تصویر، picture element). یک نقطه کوچکترین واحدی است که تصاویر را می‌سازد.

قالب‌ها

برای تشریح کردن این که چگونه نقطه‌ها، سطرها و ستون‌ها یک تصویر را تشکیل می‌دهند، راه‌های زیادی وجود دارد. به روشی که توضیح می‌دهد چگونه از ترکیب این اجزاء تصویر شکل می‌گیرد، قالب تصویر گفته می‌شود. مثلاً تصویر دیجیتالی یک خانه را به روش‌های متفاوتی می‌توان تشریح کرد. ممکن است تصمیم بگیرید از روشی که به JPEG مرسوم است استفاده کنید، پس پرونده‌های خود را در قالب JPEG خواهید داشت. این به معنی است که پرونده‌ٔ تصویر، تصویر خانه را با قوانین JPEG تشریح می‌کند. اگر تصویر را با قالب GIF ذخیره کنید، در این صورت پرونده اطلاعات تصویر را مطابق قوانین قالب GIF تشریح می‌کند. هر یک از این قالب‌ها بسته به کاربرد، نقاط قوت و ضعف خود را دارد. پرکاربردترین قالب‌ها TIFF، PNG، GIF و JPEG هستند. خوب است که قدری در مورد قالب‌های تصویر بدانید. بدین ترتیب خواهید دانست کدام قالب تصویر برای کار شما مناسب‌تر است.

فشرده‌سازی پرونده

اندازهٔ پرونده یکی از جوانب مهم یک قالب است. بعضی از قالب‌ها به طور چشمگیری اندازهٔ پرونده را کاهش می‌دهند. این موضوع در انتقال تصاویر در اینترنت می‌تواند مؤثر باشد. زیرا اندازهٔ تصاویر معیار مهمی در تعیین سرعت نمایش تصاویر در مرورگرهاست. فرآیند کم‌حجم‌تر کردن یک پرونده اصطلاحاً «فشرده‌سازی» نامیده می‌شود.

وقتی که می‌خواهید حجم یک پرونده را کاهش دهید، معمولاً به یکی از دو روش زیر می‌توانید این کار را انجام دهید. برای این‌که دید بهتری نسبت به این موضوع داشته باشید، تصور کنید می‌خواهید یک شئ را در یک کیسهٔ پلاستیکی جای دهید. چطور حجم کیسه را کوچکتر می‌کنید؟ یا می‌توانید مقداری از وسایل را دور بریزید،‌ یا می‌توانید کاری کنید که کیسه به شیوهٔ بهتری وسایل داخلش را فراگیرد (مثلاً با خارج کردن هوای اضافی داخل کیسه).

اگر مقداری وسایل را دور بریزید، مقداری از محتوای اصلی را دارید از دست می‌دهید. می‌توانید آن‌قدر این کار را تکرار کنید تا دیگر چیزی باقی نماند، تا حجم کیسه آن‌قدر کوچک و کوچک‌تر شود تا دیگر حجمی نداشته باشد.

اگر هوای اضافی را خارج کنید، همان محتوایی را دارید که قبل‌تر داشتید، اما کیسه فضای کمتری را اشغال می‌کند. اما این کار را حداکثر تا حدی می‌توانید انجام دهید. مثلاً اگر یک سیب را در یک کیسه جای می‌دهید، نمی‌توانید حجم کیسه را کوچکتر از سیب دربیاورید.

این روش‌ها در مورد تصاویر دیجیتالی هم انجام می‌شوند. اگر مقداری اطلاعات را از تصویر دوربریزید حجم تصویر کمتر خواهد شد، اما مقداری اطلاعات از دست می‌رود و این به معنی کاهش کیفیت تصویر است. این روش را با نام فشرده‌سازی با خسارت (lossy compression) می‌شناسند. اگر حجم پرونده را با فشرده کردن اطلاعات بهینه کنید، بدون این که اطلاعاتی از تصویر را از دست بدهید، انداهٔ پرونده را تنها تا حدی می‌توانید کاهش دهید. این روش اصطلاحاً فشرده‌سازی بی‌خسارت (lossless compression) نامیده می‌شود.

قالب‌های متفاوت پرونده، هر یک با روش خود پرونده را فشرده می‌کنند. قالب‌های PNG و TIFF به شیوهٔ بدون خسارت پرونده را فشرده می‌کنند، پس قالب‌های بی‌خسارت هستند. در حالی که JPEG و GIF قالب‌های باخسارت هستند.

PNG

PNG مخفف گرافیک شبکه‌ای قابل حمل (Portable Network Graphics) است. این قالب به عنوان یک جانشین فارغ از حق اختراع قالب GIF به وجود آمد. PNG با تکیه بر روش‌های پیشرفتهٔ ریاضی برای یافتن و تشریح الگوهای بصری در یک تصویر، از استراتژی‌های فشرده‌سازی بی‌خسارت استفاده می‌کند. در نتیجه اگر پروندهٔ تصویری دارید که قسمت‌های زیادی از آن از یک رنگ تشکیل شده‌اند، قالب PNG در کاهش حجم پرونده بسیار مؤثر خواهد بود. همچنین PNG تنها قالب تصویر بی‌خسارت است که مرورگرهای وب قادر به نمایش آن هستند. در نتیجه اگر می‌خواهید تصاویر خود را بدون از دست دادن کیفیت در محیط وب به نمایش بگذارید، این قالب مناسب کار شماست.

قالب PNG از قابلیت شفافیت نقاط پشتیبانی می‌کند که برای ساختن محوها (Fade)، قراردادن تصاویر در صفحات وب مستقل از این‌که رنگ پس‌زمینه چیست، و دیگر موارد کاربرد دارد.

با این وجود، در حالی که این موضوع در مرورگر فایرفاکس به خوبی نمایش داده می‌شود، مرورگر اینترنت اکسپلورر نسخهٔ ۶ (و قبل از آن) از شفافیت نقاط در تصاویر PNG پشتیبانی نمی‌کنند، در نتیجه نقاط شفاف در این تصاویر در این مرورگرها به رنگ خاکستری نمایش داده می‌شوند. البته نسخهٔ ۷ مرورگر اینترنت اکسپلورر شفافیت تصاویر PNG را درست نمایش می‌دهد.

قالب PNG از پویانمایی پشتیبانی نمی‌کند، در نتیجه نمی‌توانید آن‌طور که در تصاویر GIF متحرک دیده بودید، با قالب PNG تصاویر متحرک ایجاد کنید.

وقتی تصاویر را در قالب PNG ذخیره می‌کنید، می‌توانید از پسوندهای .PNG یا .png استفاده کنید.

TIFF

این قالب که زمانی با نام قالب پروندهٔ تصویر برچسب‌دار (Tagged Image File Format) شناخته می‌شد، مدت زیادی است که مورد استفاده قرار می‌گیرد و متعلق به شرکت ادوبی (Adobe Systems Incorporated)، تولیدکنندهٔ محصولاتی چون Adobe Illustrator و Adobe Photoshop است. TIFF از فشرده‌سازی بی‌خسارت استفاده می‌کند و معمولاً بالاترین کیفیت تصاویری که از دوربین‌های دیجیتال به دست می‌آید، با این قالب است. با این حال حجم پروندهٔ نهایی در مقایسه با قالب JPEG بسیار بالاتر است، در حالی که در اغلب موارد تفاوت کیفیت تصویر برای بیشتر مردم قابل تشخیص نیست.

قالب TIFF برای ذخیره‌سازی و ویرایش تصاویر، هنگامی که کیفیت تصاویر مهم باشد، مناسب است. می‌توانید یک پروندهٔ TIFF را با نرم‌افزاری مانند گیمپ ویرایش کنید، و زمانی که آن را به همان قالب TIFF ذخیره می‌کنید، به هیچ وجه از کیفیت تصویر کاسته نشده است. با وجود این‌که TIFF برای ذخیره‌سازی و چاپ تصاویر بسیار عالی است، این قالب برای کار در محیط وب مناسب نیست. زیرا حجم تصاویر با این قالب بسیار بالاست و بیشتر مرورگرها نمی‌توانند تصاویر با قالب TIFF را نمایش دهند.

زمانی که پرونده‌ای را به قالب TIFF ذخیره می‌کنید، می‌توانید از پسوندهای .tif یا .tiff (یا .TIF و .TIFF ) استفاده کنید.

GIF

GIF یا قالب تبادل گرافیک (Graphic Interchange Format) متعلق است به ... خوب این موضوع، داستان دارد. سابقاً این قالب به UNISYS تعلق داشت و هنوز هم در برخی کشورها این‌طور است. اما در برخی از کشورها، حق اختراع آن منقضی شده است. در سال ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴، حق اختراع این قالب در کشورهای امریکا، انگلستان، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن و کانادا منقضی شد. در نتیجه در این نواحی قالب GIF حق اختراعی ندارد و به مالکیت عمومی تعلق دارد. تاریخ مالکیت قالب GIF داستان جالبی است و اگر کاری بهتر از خواندن مطالب در مورد قالب‌های پرونده ندارید، ارزشش را دارد.

GIF یک قالب باخسارت است، با این حال این موضوع کاملاً درست نیست. GIF تنها زمانی از فشرده‌سازی باخسارت استفاده می‌کند که تصویر از بیش از ۲۵۶ رنگ ساخته شده باشد. اگر می‌دانید که تصویر شما از چه رنگ‌هایی تشکیل شده است و تعداد آن‌ها بیش از ۲۵۶ رنگ نیست، GIF حجم تصویر را به مقدار قابل ملاحظه‌ای کاهش می‌دهد، در حالی که تصویر را درست مانند قبل نگه می‌دارد. این قابلیت باعث می‌شود این قالب پرونده برای محیط وب که حجم تصاویر مهم است، بسیار مؤثر باشد.

با این حال اگر شما تصاویر رنگین‌تری دارید (مثلاً تصاویری که با دوربین دیجیتال به دست آورده‌اید)، آن‌گاه تبدیل کردن تصاویر به قالب GIF حجم پرونده‌ها را کاهش می‌دهد، در عین حال فشرده‌سازی باخسارت به شدت رنگ‌ها را کاهش می‌دهد، در نتیجه کیفیت تصویر افت می‌کند.

بنابراین قالب GIF برای تولید تصاویر سادهٔ متنی که ممکن است (مثلاً) در نوار ناوش یک وب‌گاه مورد استفاده قرار گیرند، ایده‌آل است. با این وجود قراردادن تصاویر تعطیلات‌تان در وب با قالب GIF کمی سورئال به نظر می‌آید.

GIF از شفافیت نقاط تصویر پشتیبانی می‌کند، که باعث می‌شود برای استفاده از صفحات وب که نیاز است رنگ پس‌زمینهٔ یک تصویر با رنگ پس‌زمینهٔ صفحه‌ٔ وب ترکیب شود، قالب مناسبی باشد. شفافیت نقاط در تصاویر GIF در تمام مرورگرها پشتیبانی می‌شود.

GIF از پویانمایی پشتیبانی می‌کند و ابزارهای گوناگونی برای تولید پویانمایی در قالب پرونده‌های GIF وجود دارد. این پویانمایی‌ها در هر مرورگری قابل نمایش هستند.

وقتی تصویری را در قالب GIF ذخیره می‌کنید، از پسوندهای .gif یا .GIF استفاده کنید.

JPEG

JPEG مخفف گروه حرفه‌ای‌های تصویرگری مشترک (Joint Photographic Experts Group) است. هان؟ ممکن است بگویید «من فکر می‌کردم این یک قالب پرونده است، نه یک کمیته» ... خوب گروه حرفه‌ای‌های تصویرگری مشترک خالق قالب JPEG هستند. با این حال بر سر این که چه کسی صاحب این قالب است، جنگی در میان بود، اما اکنون همه چیز روبه‌راه است (پوففف). کمیتهٔ JPEG اعتقاد دارد که نباید برای استفاده کردن از این قالب، هزینه‌های مجوزهای قانونی به کسی تحمیل شود. بنابراین تا زمانی که این قالب تحت قوانین ثبت اختراع است، می‌توانید به صورت رایگان از آن استفاده کنید.

JPEG پرکاربردترین قالب تصویر در وب است. این قالب معمولاً یک قالب باخسارت است، با این حال برخی گونه‌های این فرمت از فشرده‌سازی بی‌خسارت استفاده می‌کنند. به نظر می‌رسد از هر گونهٔ JPEG که استفاده می‌کنید، با استفاده از فشرده‌سازی باخسارت حجم تصویر را کاهش می‌دهد.

با وجود این‌که GIF کیفیت تصاویر با تعداد رنگ‌های زیاد را از بین می‌برد، این زمینه جایی است که JPEG خوب عمل می‌کند. تصویری که از دوربین دیجیتال‌تان به دست آمده، وقتی که با قالب JPEG ذخیره شود، خیلی خوب به‌نطر می‌رسد در حالی که حجم آن بسیار کاسته شده است. به همین علت بسیاری از دوربین‌های دیجیتال تصاویر خود را با این قالب ذخیره می‌کنند.

مقداری از اطلاعات که در حین ذخیره‌سازی در قالب JPEG دور ریخته می‌شود، توسط نرم‌افزار تعیین می‌شود. نرم‌افزارهای خوب سطح فشرده‌سازی که JPEG روی تصویر شما اعمال می‌کند را، در اختیار شما می‌گذارند. اگر بخواهیم به صورت کلی بگوییم، سطح فشرده‌سازی ۸۵٪ حجم پرونده را به میزان قابل ملاحظه‌ای کاهش می‌دهد، در حالی که تغییر محسوسی در کیفیت تصویر ایجاد نمی‌کند. با این حال سطح فشرده‌سازی مورد نیاز به کار شما و چشمان شما بستگی دارد. باید با تجربه با آن کار کرد.

JPEG برای قرار دادن تصاویر با رنگ‌های زیاد، در وب بسیار مناسب است. همچنین برای کاستن فضای مورد نیاز برای نگهداری مجموعهٔ تصاویر دیجیتال‌تان مناسب است.

JPEG از پویانمایی یا شفافیت نقاط تصویر پشتیبانی نمی‌کند.

معمولاً از پسوند .jpg برای تصاویر با قالب JPEG استفاده می‌شود. همچنین پسوندهای .jpeg ، .jpe ، .jfif و .jif هم استفاده می‌شوند (یا معادل‌هایشان با نویسه‌های بزرگ، مثلاً .JPEG یا .JPG ).